Fazy Księżyca dla dzieci: dlaczego Księżyc co wieczór wygląda inaczej?
Dlaczego Księżyc raz jest okrągły, raz jest sierpem, a czasem znika? W laboratorium Księżyca dzieci same przesuwają Księżyc wokół Ziemi i widzą, skąd się biorą fazy. Z trikami na zapamiętanie, eksperymentem z lampą i jabłkiem oraz księżycowymi ciasteczkami.
Odkryj więcej
Więcej dla małych fanów kosmosu
Na półkuli południowej Księżyc jest odwrócony: rosnący Księżyc jest tam oświetlony z lewej strony.
Nów: Księżyc jest między Słońcem a Ziemią. Jego oświetlona strona jest odwrócona od nas, więc prawie go nie widać – a poza tym jest na niebie tylko w dzień, razem ze Słońcem.
Sierp rosnący: cienki pasek jasnej strony zerka w naszą stronę. Sierp widać wczesnym wieczorem nisko na zachodzie, zaraz po zachodzie Słońca.
Pierwsza kwadra: patrzymy na Księżyc z boku i widzimy dokładnie połowę jego jasnej strony. Wieczorem połówka Księżyca stoi wysoko na niebie.
Księżyc rosnący: każdego dnia widzimy trochę więcej oświetlonej strony. Wschodzi już po południu i świeci do późnej nocy.
Pełnia: teraz Ziemia jest między Słońcem a Księżycem, a cała jasna strona patrzy na nas. Księżyc w pełni wschodzi, gdy Słońce zachodzi, i świeci przez całą noc.
Księżyc malejący: jasna strona powoli znów się od nas odwraca. Wschodzi dopiero późnym wieczorem, a ranne ptaszki widzą go jeszcze rano na niebie.
Ostatnia kwadra: znów patrzymy na Księżyc z boku, ale tym razem jasna jest druga połowa. Wschodzi około północy, a rano stoi wysoko na niebie.
Sierp malejący: zostaje już tylko cienki pasek. Widać go bardzo wcześnie rano na wschodzie, tuż przed wschodem Słońca – a potem wszystko zaczyna się od nowa.
Księżyc nie świeci sam
Księżyc to ogromna kula ze skał. Nie świeci jak lampa: oświetla go Słońce – zawsze dokładnie połowę, tak samo jak Ziemię. Na jednej połowie Księżyca jest teraz dzień, a na drugiej noc.
Księżyc okrąża Ziemię w niecały miesiąc, więc co wieczór patrzymy na niego z trochę innej strony. Czasem widzimy dużo jego jasnej, dziennej strony, czasem mało, a czasem tylko ciemną, nocną stronę. Tak powstają fazy Księżyca: od nowiu do pełni i z powrotem w 29,5 dnia.
Częsty błąd
Fazy Księżyca nie powstają przez cień Ziemi! Cień Ziemi pada na Księżyc tylko podczas zaćmienia Księżyca. Zdarza się to tylko kilka razy w roku i zawsze podczas pełni – a Księżyc często robi się wtedy miedzianoczerwony.
Księżyc też obraca się wokół własnej osi – ale dokładnie tak samo szybko, jak okrąża Ziemię: jeden obrót trwa nieco ponad 27 dni. Dlatego zawsze pokazuje nam tę samą twarz, a jego drugiej strony nikt nigdy nie zobaczył z Ziemi. Wyłącz obrót i zobacz, co by się działo.
Zaznaczony krater zawsze patrzy w stronę Ziemi – widzimy zawsze tę samą stronę.
A przy okazji: niewidoczna strona wcale nie jest ciemna – podczas nowiu jest tam jasny dzień.
Triki: Księżyc rośnie czy maleje?
Zasada dla półkuli północnej: jeśli jasna jest prawa strona, Księżyca przybywa – rośnie. Jeśli jasna jest lewa strona, Księżyca ubywa – maleje.
Trik z literami: gdy Księżyc wygląda jak litera C, cofa się, czyli go ubywa. Gdy po dorysowaniu kreski wygląda jak D, dopełnia się, czyli go przybywa.
Trik z godziną: jeśli widzisz Księżyc wieczorem, zwykle rośnie. Jeśli widzisz go wcześnie rano, zwykle maleje.
Dlaczego czasem widać Księżyc w dzień?
Księżyc nie jest na niebie tylko w nocy! Każdego dnia wschodzi średnio około 50 minut później niż poprzedniego, dlatego często widać go też w dzień, zwłaszcza w okolicach pierwszej i ostatniej kwadry. Jest na tyle jasny, że widać go na niebieskim niebie.
Po drugiej stronie Ziemi jest do góry nogami
W Australii, Afryce Południowej czy Argentynie Księżyc wygląda odwrotnie: rosnący Księżyc jest tam oświetlony z lewej strony, a jego twarz jest do góry nogami. Ustaw w laboratorium półkulę południową i porównaj.
Eksperyment: fazy Księżyca z lampą i jabłkiem
Zaciemnij pokój i postaw na stole lampę bez abażuru: to jest Słońce.
Nabij jabłko albo kulkę ze styropianu na ołówek: to jest Księżyc. Twoja głowa to Ziemia.
Trzymaj Księżyc na wyciągniętej ręce, trochę nad głową, i powoli obróć się dookoła.
Patrz cały czas na jabłko: zobaczysz nów, sierp, kwadrę i pełnię – dokładnie jak na niebie!
Fazy Księżyca do schrupania
Rozkręć ciasteczka z białym kremem i zeskrob krem łyżeczką tak, żeby powstało wszystkie osiem faz Księżyca – od nowiu bez kremu do pełni z całym kremem. Kto ułoży je w dobrej kolejności? Potem można zjeść cały cykl księżycowy.
Dziennik Księżyca
Przez miesiąc rysuj co wieczór, jak wygląda Księżyc, i zapisuj datę oraz godzinę. Jeśli go nie widać, też to zanotuj. Po czterech tygodniach cały cykl księżycowy będzie zaobserwowany twoimi własnymi oczami – jak u prawdziwego astronoma.
Pytania o Księżyc
Jak długo trwa cały cykl księżycowy? Od jednego nowiu do następnego mija średnio 29,5 dnia. Polskie słowo miesiąc dawniej oznaczało zresztą właśnie Księżyc.
Jak daleko jest Księżyc? Średnio około 384 400 kilometrów. Samochód jadący bez przerwy 100 km/h potrzebowałby około 160 dni, a rakieta tylko trzech dni.
Jak duży jest Księżyc? Ma 3474 kilometry średnicy, czyli mniej więcej jedną czwartą średnicy Ziemi. W Ziemi zmieściłoby się około 50 Księżyców.
Czy na Księżycu jest powietrze? Nie, prawie wcale. Dlatego astronauci potrzebują skafandrów, niebo jest tam czarne nawet w dzień i nie słychać żadnych dźwięków – nawet własnych kroków.
Czy Księżyc jest z sera? Nie, chociaż ten pomysł jest bardzo stary i zabawny. Ciemne plamy to ogromne równiny zastygłej lawy, a dziury to kratery po uderzeniach. Przypominają trochę ser z dziurami, ale na pewno tak nie smakują.