Astronauci dla dzieci: jak się żyje na stacji kosmicznej?
Jak astronauci jedzą, śpią i chodzą do toalety w kosmosie? Dlaczego się unoszą? Wyjaśnione dla dzieci – z 16 wschodami Słońca dziennie, ISS na żywo nad twoją miejscowością i tym, jak zostać astronautą.
Odkryj więcej
Więcej dla małych fanów kosmosu
Dom, który lata wokół Ziemi
Międzynarodowa Stacja Kosmiczna, ISS, to latające laboratorium około 400 kilometrów nad naszymi głowami. Jest mniej więcej tak duża jak boisko do piłki nożnej, a od listopada 2000 roku bez przerwy mieszkają na niej ludzie – zwykle siedem osób naraz, z wielu różnych krajów.
ISS pędzi wokół Ziemi z prędkością około 28 000 kilometrów na godzinę. W czasie mycia zębów pokonuje ponad 900 kilometrów!
Dlaczego astronauci się unoszą?
Niespodzianka: tam na górze Ziemia przyciąga prawie tak samo mocno jak tutaj! Astronauci się unoszą, bo stacja i wszystko w środku cały czas spada. Stacja leci tak szybko w bok, że spada dookoła Ziemi, zamiast na nią spaść. Wszystko spada razem, nic nie naciska na podłogę – i właśnie tak czuje się unoszenie.
Spróbuj: rzut piłką dookoła świata
Rzuć piłkę tak daleko, jak tylko możesz – spadnie na ziemię po łuku. Gdyby dało się ją rzucić superszybko, z prędkością 28 000 km/h, Ziemia zakrzywiałaby się pod nią tak samo szybko, jak ona spada, i piłka latałaby dookoła Ziemi bez końca. To właśnie jest orbita!
16 wschodów i zachodów Słońca każdego dnia
ISS okrąża całą Ziemię w około 93 minuty. Na każdym okrążeniu przelatuje z nocy w dzień – dlatego astronauci widzą wschód Słońca mniej więcej co półtorej godziny.
Codzienne życie w kosmosie
Spanie: Astronauci śpią w śpiworach przywiązanych do ściany maleńkiej kabiny. Nie ma tam góry ani dołu, więc nie ma znaczenia, w którą stronę wiszą. Wielu zakłada maskę na oczy – przy 16 wschodach Słońca dziennie nigdy nie jest długo ciemno.
Jedzenie: Okruchy latałyby wszędzie i wpadały do maszyn, dlatego astronauci jedzą tortille zamiast chleba. Jedzenie przychodzi w saszetkach i puszkach, a część jest suszona i miesza się ją z wodą. Sól i pieprz są w płynie, bo ziarenka by odleciały.
Picie: Woda na ISS jest odzyskiwana wciąż od nowa: wraca około 98 na każde 100 kropli – nawet z potu i moczu! Maszyna oczyszcza ją tak dobrze, że można ją spokojnie pić.
Toaleta: Kosmiczna toaleta działa jak odkurzacz: wentylator wciąga wszystko, żeby nic nie odfrunęło. Astronauci ćwiczą korzystanie z niej jeszcze na Ziemi, przed lotem!
Utrzymanie formy: Bez ciężaru do dźwigania mięśnie i kości słabną. Dlatego astronauci ćwiczą około dwóch godzin dziennie – na bieżni z pasami, które ich przytrzymują, na rowerku bez siodełka i na specjalnej maszynie do ćwiczeń siłowych.
Rośnięcie: W kosmosie nic nie ściska kręgosłupa, więc się rozciąga. Astronauci mogą urosnąć nawet o 5 centymetrów – ale po powrocie na Ziemię w ciągu kilku tygodni wracają do zwykłego wzrostu.
Łzy, które nie spadają: Kiedy astronauta płacze, łzy nie spływają po policzkach. Przyklejają się do oka jako trzęsąca się kulka wody, która robi się coraz większa – i może trochę szczypać.
Mycie włosów: Na ISS nie ma prysznica. Astronauci myją się wilgotnymi ręcznikami i używają specjalnego szamponu, którego nie trzeba spłukiwać. Woda przykleja się do nich jak duża kropla, zamiast spływać.
Gdzie jest teraz ISS?
ISS raz po raz przelatuje nad twoją miejscowością. W pogodny wieczór albo poranek widać ją gołym okiem: jasny punkt, który szybko i równo sunie po niebie i nie mruga. Potrafi świecić jaśniej niż jakakolwiek gwiazda.
Jak zostać astronautą
Lubić się uczyć: Astronauci to zwykle naukowcy, inżynierowie, lekarze albo piloci. Matematyka, przyroda i majsterkowanie są więc świetne – i języki też: na ISS mówi się po angielsku i po rosyjsku.
Dbać o kondycję i zdrowie: Nie trzeba być mistrzem sportu, ale trzeba być zdrowym i sprawnym. W ostatnim naborze Europejskiej Agencji Kosmicznej kandydaci musieli mieć od 1,50 do 1,90 metra wzrostu.
Być dobrym kolegą w zespole: Na ISS mała załoga mieszka razem na ciasnej przestrzeni przez mniej więcej pół roku. Astronauci muszą zachować spokój, pomagać sobie nawzajem i umieć się śmiać – nawet kiedy coś pójdzie nie tak.
Trenować, trenować, trenować: Astronauci trenują latami: w ogromnym basenie, w którym czuje się coś podobnego do unoszenia, w symulatorach lotu i na kursach przetrwania w śniegu i na pustyni – na wypadek, gdyby kapsuła wylądowała w złym miejscu.
Mieć cierpliwość: Agencje kosmiczne szukają nowych astronautów tylko co kilka lat. W ostatnim europejskim naborze zgłosiło się ponad 22 000 osób – a wybrano tylko garstkę.
Sławni podróżnicy kosmiczni
Jurij Gagarin: 12 kwietnia 1961 roku ten radziecki kosmonauta jako pierwszy człowiek poleciał w kosmos. Okrążył Ziemię w 108 minut.
Walentina Tiereszkowa: W 1963 roku jako pierwsza kobieta poleciała w kosmos – i okrążyła Ziemię 48 razy w niecałe trzy dni.
Neil Armstrong: W lipcu 1969 roku jako pierwszy człowiek stanął na Księżycu. Do dziś po Księżycu chodziło tylko dwunastu ludzi.
Mirosław Hermaszewski: W 1978 roku jako pierwszy Polak poleciał w kosmos i spędził ponad tydzień na radzieckiej stacji kosmicznej Salut 6.
Sławosz Uznański-Wiśniewski: W 2025 roku ten inżynier jako drugi Polak w historii poleciał w kosmos. Na ISS przeprowadził polskie eksperymenty naukowe.
Samantha Cristoforetti: Włoska astronautka dwa razy mieszkała na ISS, a w 2022 roku jako pierwsza Europejka została dowódczynią stacji.
Zwierzęta w kosmosie
Zanim polecieli ludzie, w kosmos leciały zwierzęta: w 1947 roku muszki owocówki, później małpy i psy. W 1960 roku suczki Biełka i Striełka okrążyły Ziemię i wróciły całe i zdrowe. Dziś kosmicznymi mistrzami są maleńkie niesporczaki: przetrwały nawet na zewnątrz statku kosmicznego.
Pytania o astronautów
Jak wysoko lata ISS? Około 400 kilometrów nad Ziemią. Gdyby dało się jechać samochodem pionowo w górę z prędkością 100 km/h, dojazd trwałby około czterech godzin.
Jak długo trwa lot na ISS? Rakieta dociera w kosmos już po około dziewięciu minutach. Potem wszystko zależy od statku: najszybsze loty docierają do stacji w około trzy godziny, inne trwają mniej więcej dobę.
Ile osób jest teraz w kosmosie? Zwykle około dziesięciu: mniej więcej siedem na ISS i trzy na chińskiej stacji kosmicznej Tiangong. Czasem na krótkie wyprawy dołącza jeszcze kilka osób.
Czy ISS widać z Ziemi? Tak! W pogodne wieczory i poranki sunie po niebie jak jasna gwiazda, która nie mruga. Widać ją tylko o świcie i o zmierzchu, kiedy u nas jest już ciemno, a stacja wysoko w górze jest jeszcze oświetlona przez Słońce.
Co stanie się z ISS, kiedy będzie stara? ISS ma latać mniej więcej do 2030 roku. Potem specjalny statek zepchnie ją w dół, żeby spłonęła nad odludnym obszarem oceanu. Nowe, mniejsze stacje kosmiczne są już budowane, żeby zająć jej miejsce.